Većina sportova, a među njima i košarka nude mnoge benefite za decu i adolescente. Učešće dece u sportu pruža mogućnost za psihofizički razvoj i socijalizaciju sa vršnjacima, samopoštovanja i liderskih kvaliteta (Thomas et., al, 2005). Takođe može postaviti temelje za aktivan i zdraviji način života kasnije kada odrastu (McCabe et., al, 2016; Dobosz & Beaty, 1999). Košarka ima jednu od najviših stopa učešća dece i veoma je pogodna da mladim sportistima pruži mogućnosti da steknu sve ove benefite. Međutim, preterano naglašavanje takmičarskog uspeha u dečijim sportovima može sprečiti decu da ostvare sve koristi od učešća u sportu i na kraju može ograničiti njihove sposobnosti, da ostvare svoj sportski potencijal.
Fokus na rane rezultate, pobede, trofeje i medalje, a ne na bavljenje sportom radi zadovoljstva i dugoročnih fizičkih i psiho-socijalnih koristi, doveo je do nekoliko dobro prepoznatih problema:
1. Pritisak da se započne sa visokointenzivnim treningom u detinjstvu.
2. Rana specijalizacija za jedan sport koja se javlja pre adolescencije.
3. Često i višestruko zakazivanje takmičarskih događaja.
4. Povećan rizik od povreda, zasićenja i odustajanja od fizičke aktivnosti koja promoviše zdravlje, kako kratkoročno tako i dugoročno.
Ta ideja da se sa decom krene sa intenzivnim treninzima, kod dece povećava izglede za budući sportski uspeh popularizovana je u medijima, ali postoji malo naučnih podataka koji podržavaju ovaj pristup. Ipak, postoji strah među roditeljima, trenerima i decom da će rana specijalizacija za jedan sport veoma rano staviti dete u takmičarski nepovoljan položaj. U stvari, istraživanja pokazuju da rana sportska specijalizacija nije preduslov i čak može biti štetna za dugoročna dostignuća i vrhunske performanse (Carlson, 1988; Güllich, 2018).
Takođe postoji zabrinutost da prekomerno fokusiranje na intenzivni trening i takmičenje specifično za sport u dečijem uzrastu može ometati sposobnost deteta da kasnije razvije ’’prenosive’’ sportske veštine i moguće da se poveća rizik od povreda i od prekomernog naprezanja, umesto da optimizuje učešće i podstakne interesovanje za razne sportove (DiFiori et., al, 2014; Strachan et., al, 2009). Košarka ima visok nivo učešća devojčica i dečaka svih uzrasta, uključujući rekreativne igre i organizovana takmičenja. Među američkom omladinom uzrasta od 6 do 14 godina, 14,4 miliona igra košarku, što predstavlja 39% ove starosne grupe Štaviše, košarka je najpopularniji timski sport za one uzrasta od 12 do 17 godina, sa preko 11 miliona učesnika. U srednjoj školi, približno 430.000 devojčica i 550.000 dečaka igra međuškolsku košarku. Važno je napomenuti da je glavni razlog za igranje košarke, koji navodi 74% dece i adolescenata, zabava.
Benefiti igranja košarke se sastoje u tome da čak 50% dece i adolescenata navodi da je jedan od razloga zašto su počeli da igraju košarku taj što se može igrati sa bilo kojim brojem ljudi. Međutim pored obima i intenziteta treninga, rizik od povreda može biti veći tokom adolescentskog naglog rasta, zbog toga je bitno da se u tom periodu razvoja dece bude posebno obazriv, iako su za to potrebna dalja istraživanja (Jayanthi et., al, 2015; LaPrade et., al, 2016).
Može se zaključiti da su u skladu sa ovim problemom brojna naučna istraživanja istakla potencijalno negativne efekte rane specijalizacije. Veoma je važno reći da je kod dece koja su se oprobala u više sportova i bavila se njima radi zabave i igre, pronađen pozitivan uticaj na njihov psihofizčki razvoj. Ovo potvrđuje ideju da bavljenje višestrukim sportovima u detinjstvu i kasnije u adolescenciji olakšava dugoročni razvoj učinka u vezi sa boljim zdravljem i psihosocijalnim razvojem. Na nivou programa i sportskog sistema, ovo doprinosi rastu dugoročnog učešća mladih u sportu i proširuje potencijalnu bazu talentovanih mladih sportista. Nasuprot tome, jačanje rane specijalizacije verovatno smanjuje opšte učešće i „bazu talenata“.
Tekst napisao:
doc. dr Miodrag Milovanović, profesor na FFKMS, jedini fakultet za sport na Univerzitetu Singidunum
LITERATURA
1. Fraser-Thomas J, Côté J, Deakin J. Youth sport programs: an avenue to foster positive youth development. Phys Educ Sport Pedagog. 2005;10(1):49–70.
2. McCabe KO, Modecki KL, Barber BL. Participation in organized activities protects against adolescents’ risky substance use, even beyond development in conscientiousness. J Youth Adolesc. 2016. https://doi.org/10.1007/s10964-016-0454-x (Epub ahead of print).
3. Dobosz RP, Beaty LA. The relationship between athletic participation and high school students’ leadership ability. Adolescence. 1999;34(133):215–20.
4. Carlson RC. The socialization of elite tennis players in Sweden: an analysis of the players’ backgrounds and development. Sociol Sport J. 1988;5:241–56.
5. Güllich A. Sport-specific and non-specific practice of strong and weak responders in junior and senior elite athletics—a matchedpairs analysis. J Sports Sci. 2018. https://doi.org/10.1080/02640 414.2018.1449089 (Epub ahead of print).
6. DiFiori JP, Benjamin HJ, Brenner J, et al. Overuse injuries and burnout in youth sports: a position statement from the American Medical Society for Sports Medicine. Clin J Sport Med. 2014;24:3–20.
7. Strachan L, Côté J, Deakin J. “Specializers” versus “samplers” in youth sport: comparing experiences and outcomes. Sport Psychol. 2009;23:77–92.
8. Jayanthi NA, LaBella CR, Fischer D, Pasulka J, Dugas LR. Sports-specialized intensive training and the risk of injury in young athletes: a clinical case–control study. Am J Sports Med. 2015;43:794–801.
9. LaPrade RF, Agel J, Baker J, Brenner JS, Cordasco FA, Côté J, et al. Early sport specialization consensus statement. Orthop J Sports Med. 2016;4(4):1–8.
