Dok sa nestrpljenjem iščekujemo Svetsko prvenstvo 2026. evo prilike da se po ko zna koji put podsetimo možda najboljeg finala ikad i analiziramo psihološke aspekte ovog meča. Naravno reč je o finalu Svetskog prvenstva 2022 između Argentine i Francuske. Utakmica koja je izgledala kao sigurna pobeda Argentine pretvorila se u jedan od najdramatičnijih mečeva u istoriji fudbala – i savršen primer psihološkog pritiska ali i mentalne čvrstine i otpornosti.
Argentina je vodila 2:0 do 80og minuta i delovala prilično sigurno i dominantno. Trebalo je da rutinski privede utakmicu kraju i na taj način i formalno kruniše jednog od najvećih igrača svih vremena. Šta li sve prolazi kroz glavu igračima u tim momentima? Prisećanje na godine odricanja i rada, ideje o slavi koja je nadomak ruke i ulasku u legendu bude emocionalne reakcije. Ako ovome dodamo i fizički umor koji se akumulirao tokom turnira, možemo pretpostaviti da je pad pažnje, fokusa i koncentracije u datom trenutku neminovan. Sa druge strane, francuski tim nije imao više šta da izgubi, i jedno što mu je preostalo jeste da se do poslednjeg trenutak ne preda.
Francuska je za samo 97 sekundi postigla dva gola. Kakav psihološki zamah, odnosno momentum – jedan dobar potez donosi psihološkog talasa koji preokreće mentalno stanje igrača i kao i ishod “već rešene” utakmice. Prvi gol povećava samopouzdanje, smanjuje strah i podiže rizik koji su igrači spremni da preuzmu. Sa druge strane nakon izjednačenja argentinski igrači su pokazivali znake nervoze: više gestikulacije, rasprave i ubrzane reakcije. Podjednako kao i igru zanimljivo je u tim momentima bilo i praćenje neverbalnih reakcija odnosno govora tela igrača.
Produžeci su doneli novi psihološki preokret: Argentina ponovo vodi, pa Francuska opet izjednačuje. U tom trenutku utakmica prelazi u mentalni maraton – stanje ekstremnog umora i pritiska gde odluke postaju sporije i emocionalnije.
Penali su vrhunac uticaj psihološkog faktora u fudbalu, a penali koji odlučuju pobednika svetskog kupa krajnja su tačka ovog vrhunaca. Iako je sve u nogama izvođača, koji preciznim udarcem ne ostavlja golmanu mnogo prostora za reakciju, zbog navedenog psihološkog pritiska koji pritiska sve učesnike, stiče se utisak da je izvođenje penala događaj u kome odlučuje slučajnost i sreća. Istraživanja pokazuju da izvođači penala osećaju veći pritisak nego golmani, jer je njihov neuspeh vidljiv i ličan. Argentinski golman Emiliano Martínez vodio je psihološki rat sa protivnicima – odugovlačenje, kontakt očima i gestikulaciju – kako bi povećao pritisak na protivnike, smanjio im samopouzdanje i naterao ih na grešku.
Na kraju, jasno je da je Argentina pobedila pre svega mentalno. Da je sve bilo pitanje tehnike, taktike i kondicije ovakvi događaji nikada ne bi imali globalni uticaj koji danas imaju.
Autor: Miloš Milošević
Profesor na FFKMS, jedini fakultet za sport na Univerzitetu Singidunum
