Iako se fudbal najčešće vezuje za mušku igru, žene su u njemu prisutne mnogo duže nego što se obično misli. Postoje dokazi da su još u 17. veku žene u Škotskoj igrale primitivne oblike fudbalske igre, ali tek sa uvođenjem standardizovanih pravila u Engleskoj tokom 19. veka ženski fudbal dobija prvi oblik društvenog priznanja.
Krajem 19. veka ženski fudbal doživljava prve ozbiljne korake. Organizuju se utakmice, uglavnom u Velikoj Britaniji, a žene iz umetničkih i radničkih krugova učestvuju u formiranju timova. Godine 1881. odigran je jedan od prvih međunarodnih susreta ženskih ekipa u Britaniji, što je izazvalo veliku pažnju publike. Nekoliko godina kasnije, 1894. godine, formiran je British Ladies’ Football Club, prvi poznati ženski fudbalski klub u Britaniji, čija je osnivačica želela da sport učini pristupačnim ženama i da razbije stereotipe o njihovim fizičkim sposobnostima. Publika je tada ženski fudbal doživljavala kao novitet, ali i kao izazov ustaljenim društvenim normama o ženskoj ulozi.
Prvi svetski rat predstavlja prekretnicu u razvoju ženske igre. Kako su muškarci masovno odlazili u rat, žene su preuzimale industrijske poslove, a istovremeno su formirale sopstvene fudbalske timove. U fabrikama se stvaraju ekipe koje igraju međusobne mečeve, često u humanitarne svrhe. Popularnost ženskog fudbala u ovom periodu bila je toliko velika da su pojedine utakmice privlačile hiljade gledalaca. Ipak, posle rata društvene norme se vraćaju na staro — žene se podstiču da napuste javnu sferu, a lekari i fudbalske organizacije počinju otvoreno da kritikuju sport kao „neprikladan“ za žensko telo.
Ovaj otpor kulminira 1921. godine kada fudbalski savezi u Engleskoj i Škotskoj zabranjuju ženama da igraju na terenima muških klubova. Iako ženski fudbal nije nestao — igre su se premeštale na alternativne terene i igrališta, a razvoj ženskog fudbala je značajno usporen u narednih pola veka.
Posle 1945. godine u mnogim evropskim zemljama ponovo se pokreću ženske ekipe. Italija, Francuska i skandinavske države formiraju prve lige i organizuju prijateljske turnire.Organizuju se međunarodni turniri, neke zemlje stvaraju prve zvanične lige, a fudbalske federacije polako uviđaju da ženska igra ima potencijal i publiku. 1969. godine organizuje se jedan od prvih međunarodnih evropskih turnira samo za žene. Ukidanje zabrana i osnivanje posebnih ženskih asocijacija omogućava precizniju organizaciju takmičenja i razvoj nacionalnih timova. Evropske institucije počinju da podržavaju ženski fudbal i uključuju ga u svoj zvanični sistem takmičenja.
Veliki iskorak dešava se osamdesetih godina kada FIFA prepoznaje rast ženske igre. Godine 1988. održan je eksperimentalni međunarodni turnir ženskih reprezentacija pod okriljem FIFA-e, koji je poslužio kao provera interesa, kvaliteta i organizacionog potencijala.
Konačan prodor na veliku scenu ostvaruje se krajem prošlog veka. FIFA organizuje prvo zvanično svetsko prvenstvo za žene 1991, godine u Kini, čime sport dobija globalni legitimitet. Ubrzo zatim, ženski fudbal se uvodi u zvanični program Olimpijskih igara (1996. godine u Atlanti), što predstavlja najveću institucionalnu potvrdu ravnopravnosti u sportu. Utakmice ženskih reprezentacija na najvišem nivou postaju sve gledanije, a nacionalne lige u mnogim zemljama počinju da razvijaju profesionalne strukture.
Od početka XXI veka ženski fudbal postaje sve profesionalniji. Nacionalne lige se razvijaju, UEFA organizuje evropska prvenstva u četiriogodišnjem ciklusu, a FIFA ženski Mundijal privlači milione gledalaca širom sveta. Danas su najuspešnije zemlje u ženskom fudbalu – Sjedinjene Američke Države, Nemačka, Švedska, Norveška, Engleska i Japan – postale primeri ulaganja, organizacije i razvoja.
Iako je put do današnjeg statusa trajao više od jednog veka i bio prepun institucionalnih i društvenih prepreka, ženski fudbal je izgradio čvrstu osnovu i postao jedna od najdinamičnije rastućih sportskih aktivnosti u svetu.
Tekst napisao:
prof. dr Srđan Marković, profesor na FFKMS, jedini fakultet za sport na Univerzitetu na Singidunum
