Motorički razvoj predškolske dece predstavlja jedan od ključnih segmenata ukupnog razvoja u ranom detinjstvu i ima dugoročne posledice na zdravlje, fizičku pismenost i kvalitet života. Period od četvrte do šeste godine života posebno je značajan jer se tada formiraju osnovni obrasci kretanja i postavljaju temelji budućih motoričkih sposobnosti.
Integralni razvoj u ranom detinjstvu
Razvoj deteta u predškolskom uzrastu ima integralan karakter, što znači da su motorički, morfološki i kognitivni razvoj snažno povezani. Kretanje predstavlja osnovni način učenja u ovom periodu – kroz igru, trčanje, skakanje i bacanje deca razvijaju ne samo mišićnu snagu i koordinaciju, već i pažnju, samopouzdanje i socijalne veštine.
Istraživanja pokazuju da se upravo u ovom uzrastu odvijaju najintenzivnije neuromišićne adaptacije, koje omogućavaju napredak u:
- brzini i agilnosti,
- snazi i koordinaciji,
- fleksibilnosti i kontroli pokreta.
Morfološke karakteristike i motorika
Morfološke karakteristike poput telesne visine, telesne mase i indeksa telesne mase (ITM) ne razvijaju se nezavisno od motorike. Naprotiv, one mogu značajno uticati na uspešnost izvođenja motoričkih zadataka. Na primer, veća telesna masa često je povezana sa slabijim rezultatima u zadacima agilnosti i eksplozivne snage, dok povoljniji telesni sastav omogućava efikasnije kretanje.
Zbog toga je u predškolskom periodu važno kontinuirano pratiti i morfološki i motorički razvoj, kako bi se na vreme uočila potencijalna odstupanja i preduzele preventivne mere.
Polne razlike – postoje, ali nisu linearne Polne razlike u motoričkim sposobnostima predškolske dece nisu stalne niti ravnomerno izražene u svim uzrastima. Istraživanja ukazuju da dečaci u pojedinim uzrastima postižu bolje rezultate u brzini, agilnosti i eksplozivnoj snazi, dok devojčice često imaju prednost u fleksibilnosti i preciznosti pokreta.
Međutim, ove razlike:
- mogu privremeno nestati u određenim uzrastima,
- ne prate linearan razvojni obrazac,
- zavise i od okruženja, tipa igre i nivoa fizičke aktivnosti.
Značaj predškolskih ustanova
Predškolske ustanove imaju presudnu ulogu u oblikovanju pozitivnih navika kretanja. Programi fizičkog vaspitanja treba da budu:
- raznovrsni i razvojno prilagođeni,
- usmereni na ravnomeran razvoj svih motoričkih sposobnosti,
- fleksibilni kako bi omogućili individualni pristup svakom detetu.
Cilj predškolskog fizičkog vaspitanja nije selekcija ili takmičenje, već stvaranje osnove za zdrav i aktivan život.
Motorički razvoj predškolske dece predstavlja temelj kasnijeg fizičkog i zdravstvenog statusa. Razumevanje uzrasnih i polnih specifičnosti omogućava kvalitetnije planiranje aktivnosti i stvaranje podsticajnog okruženja u kojem svako dete ima priliku da razvije svoje pune potencijale.
Tekst napisao:
prof. dr Alekasandar Gadžić, profesor na FFKMS, jedini fakultet za sport na Univerzitetu Singidunum
Reference
Bala, G., Stojanović, M. V., & Stojanović, M. (2007). Merenja i definicija motoričkih sposobnosti dece. Novi Sad: Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja.
Barnett, L. M., van Beurden, E., Morgan, P. J., Brooks, L. O., & Beard, J. R. (2010). Gender differences in motor skill proficiency from childhood to adolescence. Research Quarterly for Exercise and Sport, 81(2), 162–170.
De Toia, D., et al. (2009). Relationship between anthropometry and motor abilities in preschool age. Obesity Facts, 2(4), 221–225.
Gallahue, D. L., & Ozmun, J. C. (2006). Understanding motor development. McGraw-Hill.
Malina, R. M., Bouchard, C., & Bar-Or, O. (2004). Growth, maturation, and physical activity. Human Kinetics.
Stodden, D. F., et al. (2008). A developmental perspective on motor skill competence. Quest, 60(2), 290–306.